Το fly fishing είναι κάτι παραπάνω από ένα διαφορετικό είδος ψαρέματος. Είναι μια φιλοσοφία που βασίζεται στον σεβασμό προς το ψάρι και το οικοσύστημα, με χαρακτηριστική πρακτική το catch & release, δηλαδή την απελευθέρωση του ψαριού πίσω στο ποτάμι. Στο εξωτερικό έχει εξελιχθεί σε ολόκληρη κουλτούρα, που συνδυάζει τη χαρά της επαφής με τη φύση με την προστασία του περιβάλλοντος και ταυτόχρονα την τουριστική και οικονομική ανάπτυξη. Στην Ελλάδα, όμως, η δραστηριότητα παραμένει άγνωστη στο ευρύ κοινό και κυρίως χωρίς κανένα θεσμικό πλαίσιο.
Τι ισχύει στο εξωτερικό
- Στη Σλοβενία, τα ποτάμια Soča και Idrijca είναι παγκοσμίου φήμης προορισμοί fly fishing, με αυστηρό καθεστώς αδειών και catch & release ζώνες.
- Στη Βοσνία και το Μαυροβούνιο, ο τουρισμός γύρω από το fly fishing αυξάνεται σταθερά, με διεθνείς αγώνες, οργανωμένες ζώνες αλιείας και πιστοποιημένους οδηγούς.
- Σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης, όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Αυστρία, η Ελβετία και το Ηνωμένο Βασίλειο, οι οδηγοί fly fishing είναι πιστοποιημένοι, με σαφείς επαγγελματικές αρμοδιότητες και υποχρεώσεις. Υπάρχουν αυστηρά όρια, κανόνες και ελεγκτικοί μηχανισμοί που διασφαλίζουν ότι η δραστηριότητα γίνεται με σεβασμό στη φύση.
- Άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπου το fly fishing έχει αναπτυγμένη παρουσία και θεσμικό πλαίσιο περιλαμβάνουν την Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Σουηδία, Νορβηγία, Φινλανδία, Ισλανδία, Ιρλανδία, Τσεχία, Σλοβακία, Πολωνία, Σερβία, Βουλγαρία, Ρουμανία.
Σε όλες αυτές τις χώρες υπάρχει ερασιτεχνική άδεια αλιείας για τα εσωτερικά ύδατα, κάτι που στην Ελλάδα ακόμη απουσιάζει, με αποτέλεσμα έλλειψη ελέγχου και προστασίας των οικοσυστημάτων.
Η ελληνική πραγματικότητα
Η εικόνα στην Ελλάδα είναι πολύ διαφορετική:
- Έλλειψη οδηγών: Δεν υπάρχει κανένα αναγνωρισμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα ή θεσμοθετημένος και πιστοποιημένος οδηγός fly fishing. Οι επισκέπτες που θα ήθελαν να γνωρίσουν την εμπειρία, στηρίζονται σε μεμονωμένες προσπάθειες ιδιωτών χωρίς επίσημη αναγνώριση ή πιστοποίηση.
- Έλλειψη φύλαξης: Οι αρμόδιες αρχές σπάνια πραγματοποιούν ελέγχους στα ορεινά ποτάμια. Αυτό σημαίνει ότι συχνά γίνονται παραβάσεις (παράνομη αλιεία, υπεραλίευση, χρήση απαγορευμένων μέσων) χωρίς καμία συνέπεια.
- Μη τήρηση νόμων και κανονισμών: Πολλοί ερασιτέχνες αλιείς δεν σέβονται ούτε τις υπάρχουσες διατάξεις, π.χ. περιόδους απαγόρευσης, ελάχιστο μέγεθος ψαριών ή όρια συλλογής.
- Απαρχαιωμένο νομικό πλαίσιο: Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το κατώτατο όριο για την αλιεία πέστροφας στην Ελλάδα, που ορίζεται στα 20 εκατοστά. Σχεδόν παντού στην Ευρώπη, το ελάχιστο μέγεθος κυμαίνεται από 25 έως 35 εκατοστά, αναγνωρίζοντας ότι τα ψάρια πρέπει να έχουν τον χρόνο να αναπαραχθούν πριν αλιευθούν. Το 2021 εκπονήθηκε το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα αυτόχθονα είδη πέστροφας στο πλαίσιο του ευρύτερου έργου LIFE-IP 4 NATURA για την προστασία ειδών και οικοτόπων Natura 2000, το οποίο επισημαίνει την ανάγκη νέων μελετών και χρηματοδότησης προκειμένου να αναθεωρηθεί το συγκεκριμένο όριο. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει κανένα πρακτικό βήμα εφαρμογής, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να παραμένει σημαντικά πίσω στη διαχείριση και προστασία των εσωτερικών υδάτων της.
- Μικρά φράγματα και τεχνητές παρεμβάσεις: Μικρά και μεγάλα υδροηλεκτρικά φράγματα που αποκόπτουν την φυσική ροή του νερού, άλλα μικρά φράγματα πχ. από ιχθυοτροφεία, ή ακόμα και φράγματα-αναχώματα για την δημιουργία πλαζ κολύμβησης, που αλλοιώνουν τη φυσική ροή, επηρεάζουν την αναπαραγωγή της άγριας πέστροφας και περιορίζουν την ποιότητα του οικοσυστήματος. Έχουμε δει επίσης ακόμα και σωλήνες να αδειάζουν λύματα από κτηνοτροφικές μονάδες σε ποταμούς.
- Έλλειψη ερασιτεχνικής άδειας αλιείας για τα εσωτερικά ύδατα
Σε αντίθεση με το εξωτερικό, όπου η ερασιτεχνική άδεια για ψάρεμα σε ποτάμια και λίμνες είναι απαραίτητη και συνδέεται με κανόνες διαχείρισης, στην Ελλάδα δεν υπάρχει καν αυτό το εργαλείο. Το αποτέλεσμα είναι πλήρης απουσία ελέγχου και μηδενική αξιοποίηση εσόδων για τη φύλαξη και την προστασία των εσωτερικών υδάτων.
Η Ελλάδα διαθέτει τα φυσικά στοιχεία: καθαρά ποτάμια, βουνά, πλούσια βιοποικιλότητα. Αυτό που λείπει είναι η οργάνωση και το θεσμικό πλαίσιο. Αντί να μιλάμε για μια καινοτόμα μορφή εναλλακτικού τουρισμού, με υψηλή προστιθέμενη αξία και διεθνές ενδιαφέρον, παραμένουμε χωρίς στρατηγική, αφήνοντας τους φυσικούς μας πόρους απροστάτευτους.
Το fly fishing δεν είναι πολυτέλεια· είναι μια δραστηριότητα που συνδυάζει τουρισμό, τοπική ανάπτυξη και προστασία του περιβάλλοντος. Στη Σλοβενία και στα Βαλκάνια έχει ήδη μετατραπεί σε μοχλό ανάπτυξης. Στην Ελλάδα, αν δεν δημιουργηθεί πλαίσιο για οδηγούς, εκπαίδευση, φύλαξη και σωστή νομοθεσία, κινδυνεύουμε να χάσουμε μια μοναδική ευκαιρία.
Η ερώτηση είναι απλή:
Θα συνεχίσουμε να μένουμε θεατές ή θα χτίσουμε το μέλλον του fly fishing στην Ελλάδα;